Manastir Gradac – Simbol valjevskog pravoslavlja

Manastir Gradac, jedno od najlepših srednjovekovnih zadužbina, podigla je kraljica Jelena Anžujska, supruga kralja Uroša I i majka kraljeva Dragutina i Milutina. Sagrađen u drugoj polovini 13. veka, ovaj manastir je značajan ne samo kao verski objekat, već i kao svedočanstvo o kulturnom prožimanju Zapada i Istoka. Nalazi se na padinama Golije, u blizini Raške, u zabačenoj dolini reke Gradac, po kojoj je i dobio ime.

Gradac je građen u stilu raške škole, ali sa snažnim uticajem romanike i gotike, što se može videti u arhitektonskim detaljima i dekoraciji. Crkva je posvećena Presvetoj Bogorodici i ima karakterističan izgled jednobrodne građevine sa kupolom. Unutrašnje zidne slike su skromno očuvane, ali izvesne freske svedoče o visokom umetničkom nivou tog vremena. Kraljica Jelena je posle smrti sahranjena u manastiru, a njene mošti su vekovima bile predmet poštovanja. Gradac je više puta stradao, naročito tokom turskih osvajanja, ali je obnavljan i danas je aktivan ženski manastir.